niemowlę rozwój dziecka

Jak wspierać rozwój logopedyczny dziecka w pierwszym roku życia?

Rozmowa z neurologopedką Małgorzatą Barczuk

Jak wspierać rozwój logopedyczny dziecka w pierwszym roku życia?
Kinga Hołub

Obok rozwoju motorycznego, prób przewracania się i podnoszenia główki, u niemowląt bacznie obserwujemy rozwój mowy. Czekamy na słowo „mama”, cieszymy się z pierwszych sylab brzmiących jak naśladowanie mowy rodziców lub zwierząt z ulubionej książeczki. Często nie zdajemy sobie sprawy, że rozwój aparatu mowy prężnie dzieje się na długo przed „hau, hau” czy „muuu”. A to, jak wygląda karmienie, rozszerzanie diety i ogólne samopoczucie dziecka, może sygnalizować pewne problemy, na które warto zwrócić uwagę już w pierwszych miesiącach życia.

O tym, jakie aspekty rozwoju w pierwszym roku życia – które zwykle nie kojarzą nam się z logopedią – mają wpływ na rozwój mowy, rozmawiamy z neurologopedką Małgorzatą Barczuk. Ekspertka radzi również, na co zwrócić uwagę przy doborze smoczka i codziennym korzystaniu z tego pomocnego gadżetu. Prezentujemy przy tej okazji przegląd smoczków duńskiej marki BIBS. Zaprojektowane przy współpracy z neonatologami, polecane przez położne, nie zaburzają naturalnego odruchu ssania, jednocześnie dając ukojenie, jak przy piersi mamy.

smoczek w pierwszym roku zycia

Czy z pierwszą wizytą u logopedy należy czekać do czasu, gdy dziecko zacznie mówić?

Warto udać się do logopedy lub neurologopedy zawsze wtedy, gdy coś nas niepokoi. To, co powinno zwrócić uwagę rodziców, to m.in. bolesne karmienia, słabe przybieranie na wadze, ogólny niepokój dziecka, problemy z brzuszkiem, obfite ulewania, prężenie się maluszka podczas karmienia, otwarta buzia, nadmierne ślinienie, trudności z rozszerzaniem diety, wygórowany odruch wymiotny. To niektóre z objawów, które wymagają konsultacji z logopedą, przyjrzenia się budowie i funkcji aparatu artykulacyjnego oraz sprawdzenia odruchowych reakcji oralnych. Logopeda wspiera rodziców i maluszki od pierwszych chwil życia. Może pomóc w trudnościach z karmieniem piersią, jak również przy rozszerzaniu diety. Konsultacja może być także pomocna przy doborze smoczka czy butelki.

Jak wygląda terapia logopedyczna dzieci, które nie mają ukończonego pierwszego roku?

Podstawą terapii dziecka w każdym wieku jest wnikliwa diagnoza. Zadaniem logopedy, który konsultuje niemowlę, jest znaleźć przyczynę trudności dziecka i rodziny. Czasem wystarczy wprowadzić niewielkie zmiany w funkcjonowaniu, wykonywać odpowiednią stymulację manualną. Innym razem potrzebne są dodatkowe konsultacje czy zabiegi specjalistyczne (laryngologiczne, fizjoterapeutyczne, gastrologiczne, chirurgiczne). Kluczowa jest współpraca logopedy z rodzicami, bo to oni mogą najwięcej zdziałać, wcielając wskazówki specjalisty w życie.

Nad czym można pracować z dziećmi w wieku 3, 6, 9 miesięcy w domu? 

W pierwszym roku życia wpływ na rozwój mowy mają te aspekty rozwoju, które mogą nie kojarzyć się z logopedią. Niezwykle ważny jest harmonijny rozwój ruchowy, sposób karmienia, rozszerzanie diety. To wszystko wpływa na to, jak dziecko będzie mówiło w przyszłości.

W 3. miesiącu życia dziecko zaczyna żywiej reagować na bliskie mu osoby, uśmiecha się do rodziców, może piszczeć na ich widok. Warto przygotować mu odpowiednią przestrzeń, aby mogło leżeć na brzuszku i obserwować świat z tej perspektywy. To też czas, kiedy maluch potrafi chwytać przedmioty – warto zadbać, aby były to zabawki łatwe do chwytania i bezpieczne. W 6. miesiącu zaczyna się etap gaworzenia – dziecko wypowiada pierwsze sylaby. Warto wtedy bawić się w naśladowanie artykułowanych przez niego dźwięków – wyśpiewywanie sylab. W tym czasie dziecko zaczyna być zainteresowane pokarmami innymi niż mleko. Jeśli wykazuje oznaki gotowości do spożywania pokarmów stałych, to właśnie wtedy zaczynamy je wprowadzać. Jest to ważny etap dla rozwoju mowy, bo jest to ćwiczenia artykulatorów. Jeśli w tym zakresie występują jakieś trudności, to warto skonsultować się z logopedą. Dziewięciomiesięczne niemowlę doskonali umiejętności siadania i czworakowania, czasem próbuje wstawać. Rozwija się jego ekspresja i rozumienie mowy. W tym czasie pojawia się też bardzo istotny dla rozwoju gest wskazywania palcem. To dobry czas na czytanie książeczek z wyrażeniami dźwiękonaśladowczymi i na zabawy w chowanie przedmiotów.

Jakie akcesoria mogą być wspierające dla niemowląt przy terapii logopedycznej?

Jednymi z akcesoriów, które znajdziemy w gabinecie logopedy pracującego z małymi dziećmi, są gryzaki. Wkładanie do buzi i rączek różnych przedmiotów jest bardzo istotne. Dzięki temu dzieci naturalnie odwrażliwiają jamę ustną, przygotowując się do spożywania pokarmów stałych. Doświadczają tego, że przedmioty mają różne faktury, wielkość, zapach, temperaturę. Gryzaki są pomocnymi akcesoriami do ćwiczenia ruchów żujących. Warto mieć różne rodzaje gryzaków, o rozmaitych fakturach i kształtach, aby dziecko mogło dostarczać sobie jak najwięcej różnorodnych bodźców. Często logopeda podpowiada, jaki rodzaj gryzaka byłby wskazany dla konkretnego dziecka i jego trudności. Podczas wizyty również można dobrać odpowiednią butelkę lub smoczek.

Na co zwrócić uwagę, wybierając smoczek?

Smoczek należy dobierać indywidualnie do dziecka. Dzieci preferują różne smoczki – o różnej długości, szerokości, kształcie. Warto zacząć od takiego, który będzie najbardziej zbliżony kształtem do sutka mamy. Istotne jest też, żeby sprawdzić, czy obudowa smoczka nie jest zbyt duża i czy nie zasłania otworów nosowych, utrudniając tym samym oddychanie. Niektórzy rodzice zwracają też uwagę na to, z jakich materiałów wykonany jest smoczek.

Kiedy smoczek może okazać się niezbędny?

Ssanie smoczka to ssanie nieodżywcze (niezwiązane z pobieraniem pokarmu). Pełni ono funkcję samoregulacyjną, pomaga maluszkowi się wyciszyć. Ssanie nieodżywcze może być realizowane na różne sposoby, takie jak ssanie paluszków dłoni i stóp, pieluszki, fragmentu przytulanki czy piersi mamy. Są różne dzieci, jedne potrzebują więcej tego typu stymulacji, inne – mniej. Zdarza się, że smoczek jest czymś, co pozwala mamie zaspokoić jej podstawowe potrzeby, takie jak skorzystanie z toalety czy zjedzenie posiłku. Smoczek jest też niezwykle ważny w przypadku dzieci urodzonych przedwcześnie czy hospitalizowanych. Pomaga im ukoić ból związany z zabiegami medycznymi, zniwelować stres. Smoczek stosowany w czasie snu zmniejsza u noworodków ryzyko SIDS.

Jakie są zasady wprowadzania smoczka z punktu widzenia logopedy? Jakich reguł powinniśmy się trzymać?

Istotny jest moment, w którym podamy dziecku smoczek. Zaleca się, żeby było to po 6. tygodniu życia dziecka, po ustabilizowaniu się laktacji. Jeśli zaproponujemy smoczek wcześniej – istnieje ryzyko, że wpłynie to negatywnie na karmienie. Ważne jest też, żeby stosować smoczek wtedy, kiedy jest on niezbędny, gdy inne sposoby na uspokojenie maluszka zawodzą. Warto obserwować dziecko i sprawdzać, kiedy potrzebuje smoczka, a kiedy jest np. głodne czy śpiące. Podczas snu nocnego i drzemek warto wyjmować smoczek, gdy bobas już zaśnie. Kiedy niemowlę używa już smoczka, warto pamiętać o zasadach higieny oraz o wymianie smoczków na nowe (zgodnie z zaleceniami producenta).

Odsmoczkowywanie – jak i kiedy? Co jest ważne w tym procesie?

Do tematu odsmoczkowywania warto podejść indywidualnie – uwzględniając potrzeby i funkcjonowanie całej rodziny. Jest wiele metod i rad dotyczących tego procesu. Ważne, żeby każda rodzina znalazła najlepszy dla siebie sposób i czas. Z rozwojowego punktu widzenia dobrym momentem jest 6-7. miesiąc życia. Wtedy to słabnie odruch ssania. Można wówczas zamiast smoczka proponować maluszkowi na przykład gryzaki. Często zdarza się, że dla dziecka (i dla rodziców) odsmoczkowanie jest trudne. Dobrze, jeśli nie zbiega się on z innymi stresującymi zmianami w życiu dziecka, takimi jak przeprowadzka, pojawienie się rodzeństwa, adaptacja w żłobku. Warto zacząć ten proces stopniowo, rezygnując początkowo ze smoczka w ciągu dnia. Wtedy łatwiej zająć dziecko czymś innym – proponować mu np. zabawę, przytulanie, spacer. Trzeba tez przygotować się na to, że dziecko w tym okresie może potrzebować więcej noszenia czy usypiania na rękach. Warto za tym podążać. Czasem pomocna okazuje się przytulanka, nowy kocyk czy poduszka.

*

Małgorzata Barczuk
 – neurologopedka, pedagożka, mama trójki dzieci (bliźniąt i Starszaka), na Instagramie jako Logopeda w bliskości. Prowadzi diagnozę i terapię logopedyczną w nurcie rodzicielstwa bliskości, z poszanowaniem granic dziecka i rodzica. W pracy stara się pamiętać, że dzieci najlepiej uczą się przez zabawę, a swój potencjał wykorzystują w bezpiecznym środowisku.

W temacie smoczków ufamy ekspertom. Zalecenia logopedów, jak również wieloletnie doświadczenie producentów pomagają w wyborze odpowiedniego modelu i właściwym użytkowaniu – tak, by wesprzeć malucha, nie zaburzając naturalnych odruchów i funkcji.

Smoczki BIBS Colours duńskiej marki BIBS to klasyka retrodesignu. Ale to nie wszystko! Rodzice na całym świecie wybierają te produkty nie tylko z względu na ich paletę barw i proste formy (które uwielbiamy!), ale przede wszystkim z powodu bezpieczeństwa użytkowania i przyjaznych dla maluchów materiałów. Smoczki BIBS są produkowane w Danii, z organicznego kauczuku pozyskiwanego z drzew Hevea. Jest to w 100% naturalny materiał, nietoksyczny i niepowodujący alergii. Smoczki BIBS nie zawierają BPA i stabilizatorów chemicznych, typu związki siarki (odpowiedzialne za utwardzanie końcówek innych smoczków).

Smoczek BIBS ma kształt wisienki z okrągłą tarczą, która przypomina brodawkę. Dzięki temu niemowlę czuje się bezpiecznie, jak przy piersi mamy. Miękka i elastyczna końcówka wspiera odruch ssania u dziecka. Dbałość o wszelkie detale zauważalna jest także przy kształcie osłonek. Zaprojektowane zostały z myślą o komforcie dziecka, zapewniając odpowiednią wentylację i wygodę użytkowania. Wyprofilowane są tak, by nie dotykać ust i brody niemowlaka, zapobiegają powstawaniu krostek, odparzeń i zaczerwienień na delikatnej skórze.

Obok świetnie znanych już w Polsce BIBS Colours i BIBS Supreme, w sprzedaży pojawiły się właśnie sylikonowy smoczek BIBS DE LUX i oraz najnowszy model sylikonowy BIBS COUTURE, który pojawi się w sklepach na początku czerwca.
DE LUX to nowa edycja klasycznych modeli z okrągłą osłonką i matowym wykończeniem. Z kolei linia COUTURE to tarcze w kształcie ażurowego motylka, zapewniającego skórze odpowiednią wentylację z anatomiczną końcówką, która ma wielu zwolenników zarówno wśród logopedów jak i wśród mam . Smoczki BIBS odpowiednie są już od pierwszego dnia życia. W przypadku wątpliwości, który model będzie najlepszy dla niemowlaka – BIBS przygotował zestaw startowy z wszystkimi czterema modelami do wypróbowania. Tak, by wybrać jak najlepszy smoczek, zapewniający ukojenie dziecku i chwilę oddechu rodzicom.

Wsparciem dla rodziców jest także wiedza na temat smoczków. Teoretyczne zaplecze przedstawiła nasza ekspertka, a my dokładamy krótką ściągawkę, o czym należy pamiętać przy korzystaniu ze smoczków BIBS:

  • zalecane jest stosowanie naprzemiennie minimum 2, a najlepiej 4 smoczków – dzięki temu niwelujemy ryzyko nadmiernego rozciągnięcia końcówek,
  • smoczek należy sprawdzać przed każdym podaniem,
  • używany smoczek należy wymieniać co 30 dni (lub częściej, jeżeli zachodzi taka potrzeba),
  • rozmiar dobieramy do wieku sugerowanego przez producenta, jak również indywidualnych preferencji dziecka (przykładowo duże noworodki preferują rozmiar M, bo przeznaczony dla tej grupy wiekowej S jest dla nich za mały),
  • zwróćcie uwagę, czy dziecko nie wypluwa smoczka – zwykle oznacza to, że końcówka jest nieodpowiedniej wielkości.

*

Artykuł powstał we współpracy z BBTB – dystrybutorem marki BIBS.

Dodaj komentarz